Hər il minlərlə abituriyent qəbul imtahanına hazırlaşır. Bu proses təkcə bilik deyil, həm də böyük bir psixoloji yük tələb edir. Çoxları üçün bu imtahan həyatı dəyişdirən bir hadisə kimi görünür və təəssüf ki, bu düşüncə abituriyentlərin özünəinamını sarsıdır.
Azərbaycanda universitetə qəbul olmaq böyük uğur kimi qəbul edilir və abituriyentlər üzərində böyük təzyiq yaradır. Hər kəs tanışları və qohumları arasında imtahan nəticələrini müzakirə edir:
- “Keçən il filankəsin oğlu 650 bal toplamışdı.”
- “Qonşunun qızı Tibb Universitetinə qəbul oldu, sən hansı universiteti seçmisən?”
Bu kimi suallar və müqayisələr abituriyentlərdə əlavə narahatlıq yaradır. Onlar özlərini sanki başqaları ilə yarışda hiss edirlər. Cəmiyyətin gözləntilərinə uyğun olmaq və “uğursuz” adlandırılmamaq üçün çoxları imtahandan əvvəl və sonra ciddi psixoloji təzyiq yaşayır.
Valideynlər övladlarının gələcəyini düşündükləri üçün onların yaxşı universitetə daxil olmasını istəyirlər. Ancaq bəzən bu istək həddindən artıq təzyiqə çevrilir:
Ailələr illərlə övladlarını kurslara, repetitorlara göndərir və onların imtahandan yüksək nəticə göstərməsini gözləyirlər. Bu səbəbdən, uğursuzluq həm də maliyyə itkisi kimi qəbul edilir.
Bəzi valideynlər övladlarının qəbul olmasını öz şəxsi uğurları kimi görürlər. “Mənim övladım ən yaxşı universitetə qəbul olub” demək onlar üçün vacibdir.
Valideynlər bəzən abituriyentə “Sənə bu qədər pul xərcləmişik, qəbul olmalısan” kimi sözlər deyirlər. Bu isə abituriyentlərin onsuz da yüksək olan stresini daha da artırır.
İmtahanda uğursuz olmaq qorxusu abituriyentlərin düşüncələrindən çıxmır. Onlar daim özlərinə sual verirlər:
- “Kəsilsəm, nə edəcəm?”
- “Az bal toplasam, valideynlərim mənə əsəbləşəcək?”
- “Dostlarım qəbul olub, amma mən olmasam?”
Bu qorxu bəzi hallarda o qədər güclü olur ki, abituriyentlər imtahan günü panik atak keçirir, yaddaş problemi yaşayır və özlərini ifadə etməkdə çətinlik çəkirlər. Təəssüf ki, bəzi ailələrdə aşağı bal toplamaq tənqid və ya cəza ilə nəticələnir. Bu isə gənclərin motivasiyasını və özünəinamını tamamilə sarsıda bilər.
Dəstək olmaq – Övladınıza hiss etdirməlisiniz ki, nəticədən asılı olmayaraq, siz onun yanındasınız. “Biz səni sevirik və sənin üçün ən yaxşısını istəyirik” kimi sözlər onların özünəinamını artırır. Əks halda, “Sən mütləq qəbul olmalısan, yoxsa camaat nə deyər?” kimi ifadələr gərginliyi artırır və övladınızın motivasiyasını azalda bilər.
Təzyiqi azaltmaq – Abituriyentlər onsuz da imtahanın nəticələri ilə bağlı narahatdırlar. Valideynlər bu narahatlığı daha da artırmamalıdır. “Əgər qəbul olmasan, gələcəyin məhv olacaq” kimi sözlər uşağınızı depressiyaya sala bilər. Bunun əvəzinə, “Əsas olan sənin xoşbəxt və uğurlu olmağındır” mesajını vermək daha doğrudur.
Psixoloji dəstək vermək – Əgər uşağınız çox narahatdırsa, ona streslə mübarizə yollarını öyrətmək vacibdir. Meditasiya və nəfəs texnikaları stresin azalmasına kömək edə bilər. Əgər gərginlik çox yüksəkdirsə, peşəkar psixoloq dəstəyi almaq faydalı ola bilər. Əsas olan abituriyentin rahat hiss etməsi və özünə güvənməsidir.
Bəzən abituriyent istədiyi universitetə qəbul ola bilmir. Bu zaman ruhdan düşməyə ehtiyac yoxdur. Universitetə qəbul ola bilməmək həyatın sonu deyil. Xaricdə təhsil almaq üçün müxtəlif imkanlar var. Türkiyə, Avropa və Amerika universitetlərinə qəbul prosesləri düşündüyünüz qədər çətin deyil.
Unutmayın: Əziz valideynlər, 3 saatlıq bir imtahan sizin övladınızın həyatından və gələcəyindən vacib deyil. Bir imtahan hər şeyi həll etmir. Həyat davam edir və uğur qazanmağın bir çox yolu var. Əsas odur ki, övladınıza hər zaman dəstək olasınız.
